Michiel de Vries http://www.michieldevries.nl/afstuderen/ Michiel de Vries Freelance 2009-10-02 15:04:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=freelance&p=5 <b>Inleiding</b><br /> Het echte journalistieke werk leer je natuurlijk in de praktijk. Net als autorijden: je hebt een basis geleerd tijdens de cursus, maar ervaring heb je nog niet. Daarvoor is naar mijn idee het vak &#039;Freelance&#039;: alvast proeven hoe het is om in de praktijk te werken, alvast wat ervaring opdoen. In ruil voor journalistieke producties ontvang je voor dit vak studiepunten.<br /> <br /> <b>Uitdaging</b><br /> &#039;Eruit halen wat er in zit&#039;, is mijn stelling als mensen negatief zijn over de School voor Journalistiek. Je kunt netjes alle studiepunten halen, maar je kan ook proberen meer te doen dan dat. Iets wat een uitdaging is en waarvan je het idee hebt echt iets te leren. Op die manier kun je best een leuke studietijd hebben. De opleiding biedt volop ruimte voor dit soort uitdagingen, maar je moet het wel zelf regelen.<br /> <br /> &lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/pdf/parool_iran.pdf&quot; rel=&quot;shadowbox[fotos]&quot;&gt;&lt;img src=&quot;http://michieldevries.nl/images/parool_iran_1000.jpg&quot; alt=&quot;&quot; width=&quot;400&quot; hspace=&quot;10&quot; vspace=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot;/&gt;&lt;/a&gt;<br /> &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;<br /> <br /> <b>Een reis naar Iran</b><br /> Zo besloot ik voor het vak Freelance iets bijzonders te doen: een reis naar het Midden-Oosten te maken. Begin 2009 verdiende ik op die manier studiepunten door naar Iran af te reizen en een verhaal te schrijven voor het Parool. <br /> <br /> <b>Competenties</b><br /> De competenties die bij het vak &#039;Freelance&#039; horen, staan hieronder vermeld. Een student moet:<br /> * Zich kunnen bedienen van Engelstalige bronnen, Engels kunnen verstaan en eenvoudige gesprekken in het Engels kunnen voeren;<br /> * Informatie kunnen ordenen met oog voor opbouw van het journalistieke product, passend bij de journalistieke en eventueel ook commerciële randvoorwaarden;<br /> * Gericht informatie kunnen registreren in tekst, beeld en geluid (bijvoorbeeld aantekeningen kunnen maken bij interviews);<br /> * Uit eigen waarneming en observaties ter plekke gericht informatie kunnen verzamelen;<br /> <br /> &lt;img src=&quot;http://www.kinderpleinen.nl/public/images/links/5187Iran.jpg&quot; width=&quot;150&quot; align=&quot;right&quot; hspace=&quot;10&quot; vspace=&quot;10&quot;/&gt;Naar mijn idee heb ik met het schrijven van dit verhaal al deze competenties aangetoond. Ik heb research gedaan, in het Engels moeten communiceren, interviews gehouden en uitgewerkt en ter plekke indrukken opgeschreven. In het eindproduct heb ik een duidelijke lijn weten aan te brengen, waarin ik zowel duidelijk maakte dat Iran veel gezichten kent. Dat het land deels snakt naar hervormingen, naar vrijheid, maar ook te maken met een conservatief gedeelte van de bevolking. Dit blijkt vooral de oudere generatie te zijn.<br /> Met dit artikel hoop ik de lezer een duidelijker beeld te hebben gegeven van dit land. Zodat ze bij de volgende demonstraties tegen het zionisme of Amerika beseffen dat dat slechts een gezicht is van Iran.<br /> <br /> <b>Het artikel</b><br /> Het artikel werd gepubliceerd in het <a href="http://www.parool.nl" target="new">Parool</a> op 30 mei 2009 en telde ruim 1300 woorden, uitgestrekt over 2 pagina&#039;s op het buitenlandkatern. U kunt het artikel hieronder lezen, maar u kunt het ook <a href="http://www.michieldevries.nl/pdf/parool_iran.pdf" target="new">downloaden in pdf</a> (dat is natuurlijk een stuk mooier!)<br /> <br /> Enthousiast geworden? Bekijk ook de <a href="http://www.michieldevries.nl/svmanager/g1/" target="new">foto&#039;s</a> van mijn reis. Ook maakte ik een <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=weblog&amp;p=81" target="new">filmpje</a> over Iran. Met dat filmpje hoop ik wat meer van de menselijke kant van Iran te laten zien. Tijdens mijn reis heb ik af en toe ook wat <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=weblog&amp;p=60" target="new">op mijn weblog geschreven</a>. michiel De jeugd van Iran snakt naar vrijheid 2009-10-01 13:47:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=freelance&p=11 &lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=84&quot;&gt;&lt;img src=&quot;http://farm4.static.flickr.com/3583/3437890145_501318f781.jpg&quot; alt=&quot;&quot; width=&quot;200&quot; hspace=&quot;18&quot; vspace=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; border=&quot;1&quot;/&gt;&lt;/a&gt;Kharanaq, een klein woestijndorpje in Iran, een paar weken geleden. Uit de luidsprekers in een gasthuisje klinkt westerse muziek. Binnen gaat een groep Iraanse jongeren helemaal uit hun dak; er wordt hard gelachen en volop gezongen. Een jonge Teheraanse merkt niet dat tijdens het dansen haar hoofddoek is afgezakt. „Ik ben nog nooit zo gelukkig geweest”, roept een ander opgetogen, terwijl de muziek nog wat harder wordt gezet. <br /> <br /> In Iran geldt de sharia, de islamitische wetgeving. Dansen, alcohol en popmuziek is sinds de revolutie verboden. Maar hier en daar, achter de schermen, gebeurt van alles. Zoals ook hier in dit woestijndorpje. „Daarom vind je in Iran de beste feesten”, stelt Kambiz terwijl hij binnen een qelyoen, een waterpijp, rookt. „Wij hebben weinig nodig om uit ons dak te gaan, we weten dat we het van dit soort momenten moeten hebben”, zegt de dertiger. „Hier is het vaak meteen gezellig.”<br /> <br /> <b>Dream on</b><br /> Popmuziek is in de ogen van de overheid iets Westers, dat koste wat kost buiten de deur gehouden moet worden. Discotheken zul je in Iran dan ook niet snel tegenkomen. Dream on, staat er zelfs ironisch onder het kopje ‘nachtclubs’ in een populaire reisgids over het land.<br /> <br /> Maar wie Iran bezoekt, zal merken dat dit land veel gezichten kent en de sharia niet overal zo streng wordt nageleefd. Net als hun leeftijdsgenoten elders in de wereld, willen moderne Iraanse jongeren ook weleens uitgaan en genieten van muziek en dans. Resultaat is een paradox: op straat en op de universiteit wanen jongeren zich verplicht als vrome moslim, binnenshuis – en op plaatsen waar de overheid niet toekijkt – kan vaak het tegenovergestelde. Maar het blijft oppassen.<br /> <br /> <b>Conservatiever</b><br /> ‘Politie’, sist iemand plotseling in het gasthuis. Snel gaat iedereen zitten. De muziek gaat uit en hoofddoekjes weer om. De onbevangenheid van zo-even verdwijnt en het is opeens niet zo gezellig meer.<br /> <br /> Maar het blijkt vals alarm. „Het is hier wat meer opletten dan in de stad”, zegt Sebastiaan Straten, Nederlander en eigenaar van het gasthuisje, als hij de muziek weer aanzet. „Hier op het platteland zijn de mensen wat conservatiever.”<br /> <br /> Straten vindt het jammer dat veel Nederlanders zo’n negatief beeld hebben over het land. „Het gaat altijd weer over de doodstraf en hoe vaak die hier wordt uitgevoerd. Maar ze zouden hier eens moeten kijken. Dit is ook Iran, maar veel mensen kennen dat niet.” <br /> <br /> <b>Verassing</b><br /> Vier jaar geleden reisde Straten door het Midden-Oosten. Iran bleek voor hem een grote verassing. „Ik kende het eigenlijk alleen van de televisie, van de bekende beelden: mannen met baarden en vrouwen in zwarte kleding. Maar toen ik aankwam bleek het land veel meer kleuren te hebben dan alleen maar zwart. De mensen waren geweldig gastvrij.”<br /> <br /> In Iran zijn de mensen meer georiënteerd naar het westen dan mekka, stelt de Nederlander. Wat je aan de buitenkant ziet en wat er achter de schermen gebeurt, zijn twee verschillende dingen. „Daar zit een groot contrast tussen.”<br /> <br /> <b>Logeren</b><br /> Bij Lida (31) thuis in de hoofdstad Teheran, wordt dit bevestigd. De Iraanse nodigt het hele jaar westerse bezoekers uit, geeft ze bij binnenkomst drie zoenen en installeert ze in haar westers ingerichte appartement achter de televisie. Ook Lida betreurt het dat haar land in het buitenland zo’n slechte naam heeft. Via internet nodigt ze vaak reizigers uit die gratis bij haar mogen logeren. „Ik voel het als mijn plicht om de andere kant te laten zien”, zegt ze.<br /> <br /> <b>Executies</b><br /> &lt;img src=&quot;http://farm4.static.flickr.com/3591/3437886401_2acf138580_b.jpg&quot; width=&quot;200&quot; hspace=&quot;18&quot; vspace=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;&gt;Iraniërs weten maar al te goed hoe er in de wereld naar hun wordt gekeken. Het is het land van de moslimfundamentalisten en van de anti-Amerikaanse muurschilderingen. Het is het land met een president die het bestaan van homo’s ontkent en zonder gêne twijfelt of de holocaust wel heeft plaatsgevonden. Maar Iran is bovenal het land van de doodstraf. Volgens Amnesty International heeft het land dit jaar al 140 gevangenen geëxecuteerd, gemiddeld meer dan een per dag. <br /> <br /> Liberale Iraniërs willen een andere kant laten zien: dat van een volk dat niet haatdragend is, maar juist hartelijk en gastvrij naar buitenlanders. Iraniërs zijn trots op de rijke historie van hun land, het oude Perzië, maar ze houden óók van het westen.<br /> <br /> <b>Sateliettelevisie</b><br /> „This is shit”, zegt Lida minachtend als ze langs enkele staatszenders op televisie zapt. De Iraanse kijkt liever naar buitenlandse kanalen, zoals de Perzische versie van de BBC, die ze via de satelliet binnenhaalt.<br /> <br /> Want ook hier een paradox. Sateliettelevisie is, hoewel verboden, razend populair in Iran. Vooral in Teheran wemelt het op de daken van de schotelantennes. Bij Lida thuis staat de hele dag een muziekzender op. Terwijl buiten de vrouwen met een verplichte hoofddoek over straat moeten, verschijnt er in dit huis een videoclip van een schaars geklede dame, ritmisch dansend op de klanken van een Perzische popzender uit Europa.<br /> <br /> <b>Ahmadinejad</b><br /> Maar het is oppassen om niet te generaliseren. Niet iedereen is zo westers georiënteerd als Lida, weet ze zelf ook. Toen de Teheraanse onlangs een documentaire maakte over aanhangers van Ahmadinejad schrok ze van het rotsvaste geloof dat die mensen hadden in de goedheid van de president, de islamitische wetgeving en de geestelijk leider Khamenei. Deze regering vertegenwoordigt vooral de streng gelovige klasse, de liberalen trekken volgens haar aan het kortste eind.<br /> <br /> <b>Verkiezingen</b><br /> Binnenkort zijn er verkiezingen, maar Lida doet daar niet aan mee. „Stemmen zou betekenen dat je het systeem accepteert”, zegt ze daarover. Volgens haar gaat het hier om een schijndemocratie, waarin de gekozen president slechts een symbolische functie heeft. <br /> <br /> De jonge student Mohsen (22) gaat binnenkort wel naar de stembus. „Bad is better than worse, is mijn filosofie”, zegt de twintiger in zijn huis in Zanjan, even ten westen van Teheran. Mohsen legt uit dat een wat meer liberale president toch een verschil kan maken, al is het misschien weinig. <br /> <br /> <b>Angst</b><br /> Op zijn kleine kamertje vertelt de student dat hij niet verwacht dat er snel meer vrijheid komt in zijn land. „Iraniërs zijn revolutiemoe”, zegt hij. Maar angst speelt ook een rol. Op Mohsen’s pc staan foto’s van de twee belangrijkste religieuze leiders: Khomeini, de stichter van de Islamitische republiek in 1979, en Khamenei, zijn opvolger. Een voorzorgsmaatregel voor als hij met de overheid in de problemen komt, vertelt Mohsen. <br /> <br /> „Het is niet makkelijk om het systeem te veranderen. Wij hebben de Sepah, de bewakers van de Islamitische revolutie, een interne de veiligheidsdienst. Zij verdedigen het systeem tegen aanvallen van binnenuit. Als ik op straat roep dat Khamenei weg moet, heb ik niet veel te vrezen van de gewone politie - die zijn het waarschijnlijk met me eens - maar het is de Sepah, die zal mij doden als ik zoiets roep.”<br /> <br /> <b>Internet</b><br /> Toch is de Iraanse samenleving de laatste jaren vatbaarder geworden voor verandering. De snelle informatiestroom, zoals televisie en internet, is vrijwel niet meer tegen te houden, hoe graag de geestelijken, de mullah’s, dat willen. De wereldwijde media bieden meer perspectief dan de propaganda van de staatstelevisie. Daarnaast is Iran een heel jong land. Als gevolg van het regeringsbeleid in de jaren 80 en 90 – Ayatollah Khomeini had een groot en sterk land voor ogen – is 70 procent van de bevolking nu jonger dan dertig jaar.<br /> <br /> &lt;img src=&quot;http://farm4.static.flickr.com/3591/3438631108_f15fb1da02.jpg&quot; width=&quot;200&quot; hspace=&quot;18&quot; vspace=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;&gt;Ook de achtergestelde positie van vrouwen kan de komende jaren gaan veranderen, nu zij op universiteiten in de meerderheid zijn. Op straat in Teheran valt tegelijkertijd de groeiende modevrijheid op: vrouwen besteden uren aan het opmaken van hun gezicht. Het verplichte hoofddoekje, de hijab, wordt vaak gedragen op een manier dat je het net zo goed niet kunt doen – het doekje hangt slechts losjes op achterop het hoofd.<br /> <br /> <b>Azizam</b><br /> Achter zijn computer laat Mohsen stiekem wat foto’s zien van zijn vriendin. Met een slimme truc - zijn religieuze ouders mogen absoluut niet weten dat hij een meisje heeft – maakt hij van een muziekbestand een afbeelding. Dan verschijnen er twee plaatjes van zijn ‘azizam’ zien, zijn liefje. Trots lachend: „Dat is het voordeel als je handig bent met computers”.<br /> <br /> Het stiekeme lachje heeft een serieuze ondertoon. De twintiger ziet en voelt een enorme generatiekloof tussen hem en zijn conservatieve, gelovige ouders. „Zij leven in het verleden. Zij houden nog van Khamenei”, zegt Mohsen. Er moet een generatie overheen gaan, wil het land veranderen, denkt de student. „Jongeren in Iran denken anders. Wij kennen de wereld door onze handigheid met internet en andere media. Wij kijken verder, wij zien het licht.”<br /> <br /> <i>Bekijk ook het <a href="http://www.michieldevries.nl/svmanager/g1/" target="new">fotoalbum</a>, of het <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=weblog&amp;p=81" target="new">filmpje</a> dat ik maakte over Iran.</i> michiel Website 2009-08-27 15:13:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=website&p=9 Zoals je gezien hebt, is dit adres <a href="http://www.michieldevries.nl/afstuderen" target="new">michieldevries.nl/afstuderen</a> - een onderdeel dus van mijn eigen site.<br /> <br /> Ga terug naar &lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl&quot;&gt;michieldevries.nl&lt;/a&gt; om mijn weblog te lezen, artikelen te lezen of bijvoorbeeld mijn fotoalbum te bekijken! michiel Joker 2009-08-27 15:09:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=joker&p=8 Commissielid van de Introductieweek, een korte film over Iran, filmpjes voor het onderwijscongres van de Hogeschool Utrecht en natuurlijk dit journalistieke weblog! Allemaal zaken die zijdelings met journalistiek te maken hebben.<br /> <br /> <b>Lid Commissie Introductie Journalistiek 2007</b><br /> In de zomer van 2007 ben ik met een kleine groep studenten verantwoordelijk geweest voor een geweldige introductie voor de 360 eerstejaars aan de School voor Journalistiek. Het regelen van een bootfeest, het zoeken van slaapplekken, het opzetten van een groot tentenkamp in de bossen van Baarn, het installeren van audio- en video-installaties, het coördineren van een aantal touringcars: het is een greep uit de vele werkzaamheden die ik die zomer heb verricht. Het was een mooie en vooral gezellige tijd, die zeker een half jaar voorbereiding kostte. Het organiseren van dit evenement is me erg goed bevallen, vooral omdat je als student echt wat te vertellen hebt. Ik spreek voor iedereen als ik zeg dat de introweek een groot succes was!<br /> <br /> <br /> &lt;img src=&quot;http://www.michieldevries.nl/images/introcom.jpg&quot; width=&quot;420&quot;/&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Filmpje over Iran</b><br /> Na mijn reis naar Iran heb ik met wat videomateriaal een leuk filmpje weten maken die een beetje &#039;de andere kant&#039; van Iran laat zien. Hieronder kun je hem bekijken.<br /> <br /> <br /> &lt;object width=&quot;400&quot; height=&quot;320&quot;&gt;&lt;param name=&quot;allowfullscreen&quot; value=&quot;true&quot; /&gt;&lt;param name=&quot;allowscriptaccess&quot; value=&quot;always&quot; /&gt;&lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=5017415&amp;amp;server=vimeo.com&amp;amp;show_title=1&amp;amp;show_byline=1&amp;amp;show_portrait=0&amp;amp;color=00ADEF&amp;amp;fullscreen=1&quot; /&gt;&lt;embed src=&quot;http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=5017415&amp;amp;server=vimeo.com&amp;amp;show_title=1&amp;amp;show_byline=1&amp;amp;show_portrait=0&amp;amp;color=00ADEF&amp;amp;fullscreen=1&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;320&quot;&gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Het Amsterdams Stadsblad</b><br /> Om tijdens mijn studie alvast wat ervaring op te doen schreef ik in mijn eerste jaar al voor de regionale krant van Amsterdam: het Amsterdams Stadsblad. Ik schreef onder andere een reeks verhalen over &#039;dorpen in Amsterdam&#039;. Leuke plekken die de laatste jaren door Amsterdam zijn geannexeerd, zoals de Nieuwerdammerdijk, Schellingwoude, Durgerdam, Ransdorp etc. <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=16" target="new">Klik hier voor het artikel dat ik schreef over Holysloot</a>, en dat gepubliceerd werd in een groot aantal regionale kranten (zoals de Ronde Vener bijvoorbeeld).<br /> <br /> <b>Filmpjes voor het Onderwijscongres van de Hogeschool</b><br /> In de zomer van 2009 maakte ik vijf korte filmpjes voor het onderwijscongres. Hieronder staat een zo&#039;n filmpje. De opdracht was om voor elke stelling op het congres een prikkelende video te maken.<br /> <br /> <br /> &lt;object width=&quot;400&quot; height=&quot;327&quot;&gt;&lt;param name=&quot;allowfullscreen&quot; value=&quot;true&quot; /&gt;&lt;param name=&quot;allowscriptaccess&quot; value=&quot;always&quot; /&gt;&lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=6160435&amp;amp;server=vimeo.com&amp;amp;show_title=1&amp;amp;show_byline=1&amp;amp;show_portrait=0&amp;amp;color=00ADEF&amp;amp;fullscreen=1&quot; /&gt;&lt;embed src=&quot;http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=6160435&amp;amp;server=vimeo.com&amp;amp;show_title=1&amp;amp;show_byline=1&amp;amp;show_portrait=0&amp;amp;color=00ADEF&amp;amp;fullscreen=1&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;327&quot;&gt;&lt;/embed&gt;&lt;/object&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Een journalistiek weblog</b><br /> Het is al een paar keer te sprake gekomen: ik heb ook een eigen weblog. Hierop schrijf ik af en toe wat journalistieks (bijvoorbeeld <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=weblog&amp;p=81" target="new">over de verkiezingen in Iran</a>) of gewoon over mijn <a href="http://www.michieldevries.nl/svmanager/g3/" target="new">vakantiereisjes</a>. Ook <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=list&amp;c=website+maken" target="new">maak ik zo nu en dan een website</a> voor een (verre) kennis of vriend! michiel Stage 2009-08-27 15:07:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=stage&p=7 Naast het Parool en het Amsterdams Stadsblad, schreef ik ook voor twee andere kranten: dagblad Sp!ts en dagblad Trouw. Respectievelijk mijn eerste en tweede stage.<br /> <br /> <b>Eerste stage: dagblad Sp!ts</b><br /> Mijn eerste stage liep ik zoals gezegd bij Dagblad Sp!ts. Gedurende deze stage hield ik een summier weblog bij, <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=32" target="new">op deze site</a>. Het artikel waar ik het meest trots op was: een interview met &lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=37&quot;&gt;Wubbo Ockels&lt;/a&gt;, op de gehele pagina 2 (klik op fullscreen en zoom vervolgens in om het artikel te lezen. U kunt het ook downloaden).<br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_446848627202379&quot; name=&quot;doc_446848627202379&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21697282&amp;access_key=key-gcr7lf85t83jb42lbhr&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21697282&amp;access_key=key-gcr7lf85t83jb42lbhr&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_446848627202379_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; <br /> <br /> Verder heb ik een erg leerzame tijd gehad bij de Sp!ts. Ik had het gevoel ik door de begeleiding in het diepe werd gegooid, maar dat zorgde wel dat ik een stukje zelfstandiger werd. Ik kreeg erg veel vrijheid, en kwam zelfs in de gelegenheid om naar Glasgow af te reizen voor <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=38" target="new">een sfeerverhaal over de muziekscene</a> in die stad. Ook zorgde ik er drie keer voor dat mijn artikel de opening van de krant was.<br /> <br /> De beoordelaar op de redactie van Sp!ts (Lotte Vlaar) schreef uiteindelijk het volgende:<br /> <i>&quot;Michiel is serieus en enthousiast en heeft zich tijdens de hele stageperiode voor de volle 100 procent ingezet. En ik heb het al eerder gezegd, maar ik denk dat hij veel potentie heeft als journalist in wording als hij wat meer los weet te komen van zijn onzekerheid. Hij stond altijd open voor kritiek en de mening van collega’s, heeft een gedegen algemene kennis en is nieuwsgierig (...) Ik spreek voor iedereen van de redactie als ik zeg dat we het leuk vonden dat hij er was en dat hij een aantal mooie verhalen heeft geschreven.&quot;</i><br /> <br /> <i>Als uitslag van deze stage kreeg ik het cijfer: 7.5.</i><br /> <br /> <b>Competenties eerste stage</b><br /> Competenties:<br /> * Relevante zegslieden kunnen benaderen en (eveneens op afstand) kunnen interviewen, ook in het Engels;<br /> * Naar aanleiding van journalistiek relevante vragen parate kennis systematisch kunnen inzetten voor het genereren van nieuwe of meer specifieke kennis of conclusies. <br /> * Het onderwerp kunnen aanpakken op een manier die past binnen het bredere kader van item of verhaal waarbij behalve journalistieke ook commerciële factoren relevant zijn; <br /> * Een netwerk kunnen opbouwen en onderhouden en daarvan het belang inzien;<br /> <br /> <b>Tweede stage: dagblad Trouw</b><br /> Mijn tweede stage liep ik bij Dagblad Trouw. Bij deze krant is het de gewoonte om op twee verschillende redacties te werken. Eerst waren dat 6 weken op de Profielredactie, later 6 weken op de politiek-redactie in Den Haag. Een voordeel is dat als een redactie niet bevalt, je altijd nog een kans hebt. Nadeel is echter dat het elke keer weer wennen is aan nieuwe collega&#039;s en het verzinnen van onderwerpen voor verhalen. Elke keer als je je draai gevonden hebt, moet je al weer weg. Dat nadeel vond ik groter dan het voordeel.<br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_978012916382247&quot; name=&quot;doc_978012916382247&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21697912&amp;access_key=key-12p7kq1f2gtx641l211z&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21697912&amp;access_key=key-12p7kq1f2gtx641l211z&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_978012916382247_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; <br /> <br /> Ook voor de Trouw hield ik een summier weblog bij. Op deze site is <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=45" target="new">een overzicht</a> te vinden van een aantal mooie artikelen. Ik raad u vooral aan om daar eens een kijkje te nemen!<br /> <br /> Lex Oomkes (chef politieke redactie van Trouw) schreef over mij:<br /> <i>&quot;Nauwgezetheid is het meest opvallende kenmerk in het optreden van Michiel. De simpele feiten waren voor hem niet voldoende, als hij daarvan de logica niet onmiddellijk doorzag. In die gevallen ging Michiel op zoek naar de achtergronden, in het archief of door meer ervaren collega’s naar hun visie te vragen. (...) Ter verdediging van Michiel moet daarbij gezegd worden, dat het niet eenvoudig is op de rijdende trein van de vaderlandse politiek te springen en dan ook nog op je beide benen te blijven staan. <br /> Michiels schrijfstijl is helder, hij toont geen (onnodig) ontzag voor autoriteiten en weet snel en efficiënt bronnen op te sporen, mede door zijn (jaloers makende) handigheid met internet.&quot;</i><br /> <br /> <i>Als uitslag van deze stage kreeg ik het cijfer: 8.</i><br /> <br /> <br /> Competenties:<br /> * Zich bewust zijn van het spanningsveld tussen journalistieke kwaliteitsnormen en commerciële waarden en daarmee om kunnen gaan; <br /> * Kunnen samenwerken met verschillende personen met rollen in journalistieke producties, waaronder eindredacteuren, vormgevers, cameralieden, geluidstechnici, technici bij nieuwe media etc.; <br /> * Zich kunnen bedienen van Engelstalige bronnen, Engels kunnen verstaan en eenvoudige gesprekken in het Engels kunnen voeren;<br /> * Kunnen beschikken over adequate stilistische vaardigheid en souplesse rekening houdend met medium, genre en doelgroep; michiel Visie 2009-08-27 15:06:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=visie&p=6 <b>1 | Inleiding</b><br /> Op de redacties van de landelijke kranten stromen ze elke dag met honderden binnen: resultaten van de meest bizarre, grappige of opmerkelijke onderzoekjes, enquêtes en peilingen. De leukste feitjes halen dikwijls de krant, maar hoe betrouwbaar zijn die onderzoekjes eigenlijk? Wie zit er achter al die leuke weetjes? Zijn de feiten wel gecheckt? Is er wederhoor gepleegd? <br /> <br /> Vooral opiniepeilingen zijn haast niet meer weg te denken uit het nieuws. Door de opkomst van internet is het peilen van de mening van het volk een stuk makkelijker geworden. Juist door dit veelvuldig gebruik geeft deze visie extra aandacht aan opiniepeilingen. Hoe waardevol zijn dit soort onderzoeken? <br /> <br /> &lt;img src=&quot;http://www.cartoonstock.com/lowres/nbe0288l.jpg&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;180&quot;/&gt;Dit betogend verhaal gaat dieper in op dit soort vragen, kijkt kritisch naar enkele voorbeelden uit de praktijk en legt deze voor aan wetenschappers en journalisten. Want, zo blijkt uit deze visie, het gaat nog heel vaak fout. Met dit werkstuk wil ik aangegeven waar de dagbladjournalistiek te kort schiet en wat er moet verbeteren.<br /> <br /> Het artikel is een brede visie, waarin veel verschillende problemen aan de orde zullen worden. Het gaat niet in op een specifieke kwestie – zoals de vercommercialisering van wetenschappelijke onderzoeken – maar besteedt juist aandacht aan een grote hoeveelheid aan onderwerpen. Een bewuste keuze, omdat er veel samenhang tussen de verschillende voorvallen te vinden is: de weinig kritische houding van de journalist op (quasi-) wetenschappelijke informatie.<br /> <br /> <b>2 | Stelling en Structuur</b><br /> De stelling die als rode draad door deze visie zal lopen, luidt:<br /> <br /> <i>Journalisten publiceren vaak achteloos conclusies van onderzoeken, enquêtes en opiniepeilingen, zonder dat uitgezocht wordt of het gedegen onderzoek betreft.</i><br /> <br /> Na een beschrijving van de achtergrond van het geschetste probleem, ga ik in op de verschillende soorten onderzoek. Het eerste deel gaat over wetenschapsjournalistiek, daarna verhaal ik over peilingen en enquêtes. Vervolgens wordt er afgesloten met een conclusie waarin ik een aanbeveling doe voor het journalistieke werkveld.<br /> <br /> Hieronder is mijn visie te downloaden of gewoon via de browser te lezen (tip: klik op fullscreen)<br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_943763984977424&quot; name=&quot;doc_943763984977424&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21519082&amp;access_key=key-1yaejozkzfklsd8e9kfe&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21519082&amp;access_key=key-1yaejozkzfklsd8e9kfe&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_943763984977424_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <b>3 | Achtergrond</b><br /> Op een normale krantenredactie heeft iedereen toegang tot een algemeen e-mail-account. Je kunt het vergelijken met het postvakje: iedereen van buitenaf – een lezer, maar ook een bedrijf – kan op deze manier aandacht vragen voor een nieuwtje of, zoals waar ik mij nu vooral op focus, een onderzoek. Er zitten vaak waardevolle tips bij van lezers, of persberichten van bedrijven. Maar er zitten ook dikwijls addertjes onder het gras.<br /> Hoe ga je als journalist met dit soort onderzoeken om? Hoe betrouwbaar zijn deze onderzoeken eigenlijk? Hoe moet je dat controleren?<br /> ‘Ook bij een persbericht mag de journalistieke attitude de verslaggever niet in de steek laten. Voor ieder persbericht geldt dat het kritisch moet worden gelezen. Doorgaans zijn ze niet meteen geschikt voor publicatie, roepen ze meer vragen op dan ze beantwoorden en worden er zaken verdoezeld.’ (Uit: Basisboek Journalistiek, p83)<br /> Hoor- en wederhoor zijn als vanouds verweven met de journalistiek. Bovendien is het belangrijk dat informatie gecheckt wordt voordat het in de krant terechtkomt. Een kritische journalist stelt vragen. Politici worden zo doorgaans flink aan de tand gevoeld, maar geldt dat ook voor wetenschappers? Is de bevinding van de ene wetenschapper volgens de andere wetenschapper betrouwbaar?<br /> In het volgende hoofdstuk wordt hier dieper op ingegaan. Hoe onderscheid je goed onderzoek? Welke fouten in de berichtgeving zijn te voorkomen, hoe gaan journalisten om met (quasi) wetenschappelijke informatie? Deze vragen worden beantwoord aan de hand van verschillende soorten onderzoeken, enquêtes en andere peilingen en ze worden geïllustreerd met tal van voorbeelden.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>4 | ‘Uit onderzoek is gebleken…’ </b><br /> <br /> <b>4.1 Wetenschap en journalistiek</b><br /> Wetenschapsjournalisten zeggen dat ze zich bezig houden met ‘pure’ wetenschap, zoals bijvoorbeeld de natuurkunde of biologie. Zij hebben de zware maar vooral feitelijk journalistieke taak om ingewikkelde wetenschappelijke informatie te controleren op betrouwbaarheid en vervolgens te vertalen in ‘normale mensentaal’.<br /> Mediajournalist Theo Dersjant wijdde in 2000 een gedeelte van een boek aan de omgang van journalisten met wetenschapsnieuws. Daarin staan tal van journalistieke missers - meestal een oorzaak van het niet toepassen van wederhoor. ‘Wie met een ernstig gezicht een wetenschappelijke bewering doet, hoeft doorgaans niet te rekenen op al te veel journalistiek weerwerk’, concludeert hij cynisch (Dersjant 2004, 82). <br /> Voor journalisten, en zeker voor wetenschapsjournalisten, geldt: ze kunnen niet alles weten. Soms moeten ze zich op terreinen begeven waar zoveel specifieke kennis voor nodig is, dat de informatie maar moeilijk te checken is. Volgens Dersjant zetten wetenschappelijke beweringen journalisten altijd voor een dilemma: hoe moeten ze die bewering controleren?<br /> Joep Engels, chef van de wetenschapsredactie van dagblad Trouw, vertelt dat dit per geval verschilt. “Als wij bij Trouw het verzoek van de redactie krijgen om iets met een bericht te doen, dat bijvoorbeeld door een persbureau is verspreid, proberen wij altijd de bron te achterhalen. Als die bron een artikel uit een wetenschappelijk tijdschrift is, hebben we het redelijk makkelijk. Zo&#039;n tijdschrift garandeert namelijk dat het onderzoek door andere wetenschappers is beoordeeld op deugdelijkheid”.<br /> Is de bron niet een wetenschappelijk artikel, dan kom je op de beroemde ‘glijdende schaal’, zegt Engels. Het gaat dan om een uitspraak van een wetenschapper. “Vaak kunnen we dan op basis van eigen inzichten en kennis wel inschatten wat we ermee moeten. Maar is dat niet zo, of twijfelen we – soms is de inhoud te leuk om te negeren, vooral ook omdat het verhaal in andere media gaat rondzingen – dan bellen we een deskundige.”<br /> De berichtgeving in kwaliteitskranten, zoals de Volkskrant, het NRC Handelsblad en Trouw, vindt Engels ‘over het algemeen’ prima. “Andere media kunnen echt rampzalig zijn. Het AD is bijvoorbeeld berucht om zijn sensationele verhalen over geneeskunde.”<br /> <br /> Maar soms is de matige kwaliteit van de berichtgeving niet zozeer een kwestie van scoringsdrift, maar eerder van onkunde. “Bij veel media, het NOS-Journaal bijvoorbeeld, wreekt het zich dat ze geen wetenschapsredacteuren in dienst hebben.” Bij Trouw gaat het ook weleens fout, geeft de wetenschapsredacteur toe. “Bij ons glipt er nog wel eens wat tussendoor”. <br /> <br /> Engels bepleit het belang van een wetenschapsredactie, want wetenschapsjournalisten in Nederland zijn ‘over het algemeen erg kritisch’ op hun berichten. Het belangrijkste advies dat Engels dan ook kan geven is: laat wetenschapsnieuws altijd controleren door een ter zake deskundige op de redactie. Volgens hem gebeurt het nog altijd ‘veel’ dat er nieuws in de krant verschijnt zonder dat het gecheckt is.<br /> Leuke stukken<br /> &quot;Journalisten zijn vaak gebrand om leuke stukken te schrijven”, zegt Reinout de Vries, psycholoog, onderzoeker en docent op de Vrije Universiteit. Een journalist kwam dit jaar bij De Vries langs voor een interview. Over wat de manier van een glas vasthouden zegt over iemands persoonlijkheidstype, was de vraag die voortkwam uit een onderzoek van een Engelse wetenschapper. De Vries: “Ik zei: &#039;Er zijn geen persoonlijkheidstypen&#039;, maar toch lees ik dat de volgende dag in allerlei kranten”. <br /> <br /> Op Nieuwscheckers.nl, een website waar een groep kritische Leidse studenten de feiten in het nieuws checken, is ook aandacht besteed aan dit onderzoek. Wat blijkt? Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van een eigenaar die zelf veel kroegen heeft in Engeland. En nog opmerkelijker: er was geen wetenschappelijke publicatie maar alleen een persbericht van een reclamebureau. ‘Dit bedrijf kan tevreden zijn’, schrijft auteur Manja Herrebrugh: twee van hun doelstellingen zijn ‘de pers halen’ en ‘mensen over merken laten praten’ - en dat gebeurde. Serieuze media - de NOS en de BBC – namen dit onderzoek kritiekloos over. Journalisten zijn dan wel gebrand om leuke stukken te schrijven, dat kan best samengaan met het journalistieke beginsel van hoor en wederhoor.<br /> <br /> <b>Contra-expertise</b><br /> <br /> Hadden de Nederlandse media als ‘second opinion’ namelijk een telefoontje gepleegd met – bijvoorbeeld - een onderzoeker als De Vries, dan hadden ze geweten dat dit onderzoek niet door de beugel kon. De Vries zou graag zien dat er vaker weerwoord wordt gegeven in de wetenschapsartikelen. Een contra-expertise, een second opinion, dat moet volgens hem ‘eigenlijk altijd’ gebeuren. &quot;Een beetje aanscherpen is niet slecht voor het debat. In de wetenschap gebeurt dat ook. Een stevige stellingname lokt beter onderzoek uit, maar daarin moet je niet te ver gaan&quot;.<br /> <br /> <br /> <b>4.2 Peilingen en Enquêtes</b><br /> <br /> Hoeveel vertrouwen heeft ‘de Nederlander’ in het kabinet? Wat vinden we van de Balkenendenorm? Hoeveel Nederlanders maken zich zorgen over het geweld in het openbaar vervoer? Ze staan dagelijks in de kranten: peilingen. Maar, hoe betrouwbaar zijn die eigenlijk? Deze paragraaf gaat uitgebreid in op de berichtgeving rond peilingen en enquêtes.<br /> <br /> Er wordt in de kranten tegenwoordig veel aandacht besteed aan peilingen. Will Tiemeijer, die in 2006 promoveerde op een proefschrift over opinieonderzoek, ziet een verband tussen de ‘kiezersopstand’ van 2002. In dat jaar bleek plotseling een grote onvrede te bestaan tegen de gevestigde orde. De media sloegen zich voor het hoofd: hoe was het mogelijk dat media en politiek die onvrede over het hoofd hadden gezien? In de toekomst moesten peilingen er voor zorgen dat dit onbehagen wel gehoord zou worden. Duidelijk is dan ook dat opiniepeilingen sindsdien een vast onderdeel zijn geworden van het nieuws. <br /> <br /> Tiemeijer, tegenwoordig werkzaam bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, vindt dat er alle reden is om berichten op basis van opinieonderzoek ‘gezond te wantrouwen’. “Ik verbaas me altijd een beetje”, zegt hij. “Politici worden altijd met het grootste wantrouwen benaderd, maar voor opiniepeilers lijkt dat niet te gelden. Maar vertrouw ze niet hoor”, waarschuwt hij door de telefoon. Volgens hem is het ‘droevig gesteld’ met de kwaliteit van de peilingen. “Sommige onderzoekers doen maar wat”.<br /> <br /> <b>Zelfselecterende peilingen</b><br /> <br /> Dat geldt zeker voor de onderzoekjes die tegenwoordig vaak op internet verschijnen. Dit lijkt voor onderzoekers een uitkomst: je hebt binnen een dag al heel wat reacties. Maar wetenschappelijke waarde heeft het niet. Ze zijn niet representatief, omdat je jezelf als consument via internet kunt aanmelden. Ouderen en bijvoorbeeld ‘minder maatschappelijk geïnteresseerden’ zijn daardoor automatisch in de minderheid.<br /> <br /> Voorbeelden zijn het Metro Life Panel, het EenVandaag Opiniepanel, of de onderzoeken van MSN.com in samenwerking met Sp!ts. Soms wordt er nog bij vermeld hoe groot het aantal respondenten is, maar in wezen maakt dat weinig verschil. <br /> <br /> &quot;De gratis kranten zijn er goed in ja&quot;, lacht Reinout de Vries, de onderzoeker van de Vrije Universiteit. Op zijn kantoortje haalt hij speciaal een a4-tje te voorschijn. &quot;De Metro zat er bij de peilingen voor de laatste verkiezingen 64 zetels naast&quot;. Op het blaadje lezen we vier verkiezingspeilingen die allemaal op 20 of 21 september 2006 werden gepubliceerd:<br /> <br /> Partij Werkelijk Metro Life Panel<br /> <br /> CDA 41 19<br /> PvdA 33 25<br /> VVD 22 25<br /> SP 25 51<br /> Fortuyn 0 0<br /> GroenLinks 7 7<br /> D66 3 2<br /> ChristenUnie 6 6<br /> SGP 2 2<br /> PvD 2 1<br /> Een NL 0 1<br /> PVV 9 11<br /> Totaal 150 150<br /> <br /> Tabel 1 - Verkiezingspeiling 2006 (Bron: Reinout de Vries)<br /> <br /> NOVA had met Interview NSS de beste voorspelling gedaan, zij zaten er destijds in totaal 14 zetels naast. Maurice de Hond (NOS) en TNS-NIPO (RTL Nieuws) volgden kort daarna, zij zaten er respectievelijk 16 en 20 zetels naast. Maar het Metro Life Panel maakte het wel heel bont. Zij voorspelden 64 zetels verkeerd: zo kreeg bijvoorbeeld de SP in de peiling 51 zetels (in werkelijkheid: 25) en het CDA 19 (in de echte uitslag: 41). Een sterker bewijs van het niet functioneren van het Metro Life Panel kun je niet krijgen. Blijkbaar heeft het panel veel SP- en nauwelijks CDA-kiezers in de gelederen. Een goede afspiegeling van de bevolking is het in ieder geval niet. De Vries, met gevoel voor understatement: &quot;Sommige peilingen zijn duidelijk beter dan andere.&quot;<br /> <br /> Deze visie benadrukt dat door dit soort berichten de betrouwbaarheid van de journalistiek in het geding is. De vraag is natuurlijk in hoeverre de lezer doorheeft wat ‘goede’ en ‘minder goede’ peilingen en onderzoeken zijn. “Er zou eigenlijk een opiniepeiling moeten komen over wat mensen weten van opiniepeilingen”, grapt Tiemeijer , verwijzend naar de titel van zijn boek.<br /> <br /> Betrouwbaar is het bericht Reizigers bezorgd over geweld in OV, op de voorpagina van de Metro op 14 september 2009, niet. De lead luidde: Meer dan 70 procent van de Nederlanders maakt zich zorgen over toenemend geweld in het openbaar vervoer. Er staat wel bij dat het hier gaat om een peiling van het Metro Life Panel, maar weet de lezer hoe dit onderzoek is uitgevoerd en hoe representatief het is? De ‘Nederlanders’ zijn in dit geval alleen diegene die meededen aan het panel.<br /> <br /> <b>Niet zo veel vertrouwen</b><br /> <br /> Ook het wat bekendere EenVandaag Opiniepanel kan niet beschouwd worden als een serieus onderzoeksbureau. Een voorbeeld van de uitslag van het panel rond Prinsjesdag in 2009. Bij de eerste vraag in het onderzoek is het al raak: Hoeveel vertrouwen heeft u over het geheel genomen in het kabinet Balkenende IV? De keuzemogelijkheden, met tussen haakjes de uitslag: <br /> • ‘Heel veel vertrouwen’ (3,1 procent) <br /> • ‘Tamelijk veel vertrouwen’ (24,9 procent) <br /> • ‘Niet zo veel vertrouwen’ (44,4 procent) <br /> • ‘Helemaal geen vertrouwen’ (23,6 procent)<br /> • ‘Weet niet/geen mening’ (4 procent) <br /> Conclusie van de Sp!ts, zoals we die op de voorpagina op 15 september vonden: ‘Slechts 28 procent ziet het nog zitten met de huidige regering’. De Sp!ts heeft alleen de mensen die ‘Veel vertrouwen’ hebben in het kabinet bij elkaar opgeteld. Maar hoe zit het met de grootste categorie ‘Niet zo veel vertrouwen’? Dat is niet hetzelfde als ‘geen vertrouwen’, maar volgens Sp!ts wel. ‘Niet zoveel vertrouwen’ is ook het meest veilige antwoord. Het zit er een beetje tussenin. Als de antwoordsuggesties al zo onduidelijk zijn, hoe kun je dan een conclusie trekken? De Sp!ts-redacteur had beter moeten weten.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Weet niet/Geen mening</b><br /> <br /> Vooral politiek-maatschappelijke peilingen, zoals vragen over het vertrouwen van het kabinet, de toetreding van Turkije tot de Europese Unie, of over de vraag of er juryrechtspraak moet komen in Nederland, zijn vaak moeilijk op waarde te schatten. Als we er voor het gemak vanuit gaan dat de steekproef redelijk representatief is voor de Nederlandse samenleving, dan is er nog iets waar rekening mee gehouden moet worden: mensen hebben niet overal een mening over. Soms is een enquête pas het eerste moment dat ze over de kwestie nadenken. Toch is het verassend hoe weinig mensen kiezen voor de antwoordsuggestie ‘weet niet/geen mening’. Heeft de Nederlander overal een mening over, wil de geënquêteerde onderzoeker een plezier doen of wil hij misschien niet dom lijken?<br /> Feit is dat er behoorlijke gaten zitten in de basale politieke kennis van mensen. Hoe serieus kun je onderzoeken nemen waarin driekwart nauwelijks begrijpt waar het over gaat? Om een voorbeeld te noemen: uit Tiemeijer’s boek ‘Wat 93,7 procent van de Nederlanders moet weten over opiniepeilingen’, weet bijvoorbeeld 49 procent van de Nederlanders niet hoeveel leden de Tweede Kamer heeft. Door filtervragen te stellen (‘weet u genoeg van het onderwerp om er een mening over te vormen’) worden de resultaten van een peiling al een stuk overzichtelijker.<br /> <br /> Journalisten moeten dus oppassen met het interpreteren van peilingen over ingewikkelde kwesties. Tiemeijer: “Ik ben meestal kritischer op inhoudelijkere peilingen dan op verkiezingspeilingen. Verkiezingspeilingen kun je nog een beetje controleren. Inhoudelijke onderzoeken zijn soms volstrekt onzinnig.” <br /> <br /> Er zijn nog tal van voorbeelden van falende opiniepeilingen. Helaas biedt deze visie niet de ruimte om daar verder op in te gaan. Wilt u meer weten over opiniepeilingen, lees dan vooral (verder) in het boek van Will Tiemeijer.<br /> <br /> <br /> <b>4.3 Een onderzoek als reclame</b><br /> Bij het ontvangen van informatie behoort een journalist zich af te vragen: waarom krijgen wij dit toegestuurd? Wat voor belang heeft de partij met het publiceren van deze informatie? Vooral onderzoeken geïnitieerd door commerciële partijen moeten met wantrouwen worden benaderd.<br /> Letterkleur beïnvloedt mening stond er op 7 september 2009 in de Sp!ts. Het betrof een onderzoek van computerbedrijf HP. De kleur van een tekst zou volgens het bedrijf ‘voor een deel’ bepalen wat mensen van een bepaalde tekst vinden. Is dat niet een makkelijke manier van reclame voor HP? Redacteur Jan-Willem Navis van Sp!ts: “Er worden teveel van dit soort onderzoekjes gedaan, ja. Het is natuurlijk een makkelijke manier van gratis publiciteit. Wij doen het wel steeds minder hoor, wij worden ook een beetje onderzoeksmoe. Maar als het een goed uitgevoerd onderzoek is, en het is een leuk onderwerp, dan vind ik dat het moet kunnen. Het probleem is gewoon dat mensen het leuk vinden.” <br /> <br /> Een bedrijf kan zo dus via de journalistiek (sluik)reclame maken, door middel van het sturen van persberichten. ‘Een artikel wordt beter gelezen dan reclame’, zegt ook Carlo Stokx, directeur van onderzoeksbureau Synovate, in de Volkskrant van 26 maart 2009.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Let op je laptop</b><br /> Nu een voorbeeld uit ‘de eigen doos’, waarin ik zelf ook niet onschuldig ben. Tijdens mijn stage bij dagblad Sp!ts, zomer 2008, ontvang ik op de redactie een persbericht van computerfabrikant Dell. Hierin wordt een internationaal onderzoek aangehaald: op vliegvelden in de hele wereld verdwijnen op grote schaal laptops, is de strekking. Vliegveld Schiphol neemt de nummer-2 positie in, er zouden 750 laptops per week op deze luchthaven verdwijnen. Bizar, vond ik. En ook de redactie. Ik besloot allereerst met de mensen achter het onderzoek te bellen - het ‘Ponemon Institute’. Die waren helaas onbereikbaar voor commentaar. Vervolgens besloot ik een woordvoerder van Schiphol te bellen. ‘750 laptops? Dat is overdreven’, was de reactie van de marechaussee. Ik wijde er een gedeelte van mijn artikel aan, dat op 29 juli in de krant stond: <br /> Volgens Schiphol kloppen de cijfers niet. &quot;Absurd&quot;, aldus een woordvoerder. &quot;In het afgelopen kwartaal zijn er slechts 23 laptops vermist.&quot; De luchthaven meldt dat er hooguit twee aangiftes per week worden gedaan. &quot;Het verschil is gewoon te groot. We begrijpen dat Dell graag een nieuw product op de markt wil brengen, maar dat moeten zij niet op deze manier doen.”<br /> De woordvoerder van Schiphol sloeg de spijker op z’n kop: in het persbericht wordt reclame gemaakt van nieuwe beveiligingssoftware voor laptops.<br /> Ik vond het niet meer dan logisch dat ik iemand van Schiphol aan het woord liet in mijn artikel. Maar liever gezegd had ik het artikel helemaal niet geschreven. De volgende morgen zie ik dat de dienstdoende eindredacteur bij Sp!ts er een kop boven heeft gezet die de lading niet dekt. De kop Schiphol slokt laptops op, was behoorlijk slecht gekozen.<br /> Maar dagblad de Pers, dat zichzelf profileert als ‘gratis kwaliteitskrant’, maakt het diezelfde dag nog een stuk bonter. Let op je laptop – staat er met koeienletters op de voorpagina. En daaronder: Op zoek naar een laptop? Ga dan naar Schiphol. Daar laten reizigers elke week gemiddeld 750 computers achter in de vertrekhal, de lounge of het toilet. Ik geloofde mijn ogen niet. In het betreffende artikel in de Pers komt alleen een woordvoerder van het bedrijf Dell aan het woord. De cijfers zijn niet voorgelegd aan luchthaven Schiphol. Zelfs de onderzoekers komen niet aan het woord.<br /> Bovenstaande is niet alleen een goed voorbeeld van ‘achteloos’ een persbericht publiceren zonder aan hoor en wederhoor te doen, ook wordt er gratis reclame gemaakt. Het zijn geen mooie voorbeelden uit de journalistiek, maar het is wel een onderbouwing van de stelling. Journalisten moeten beter het nieuws gaan filteren, om dit soort falen te voorkomen.<br /> <br /> <br /> <span class="highlight">Quote</span><div class="quote"><b>Wij van Tetris adviseren Tetris</b><br /> Docent Journalistiek Arjan Dasselaar ageerde begin september 2009 ook tegen de laksheid van journalisten. Het spel Tetris bleek goed te zijn voor de hersenen, stond op de site van het AD te lezen. Het bleek dat het onderzoek gefinancierd werd door de licentiehouders van Tetris zelf. Dasselaar: “Oftewel: een gevalletje ‘Wij van WC Eend adviseren WC Eend’.” Het AD was volgens hem niet het enige medium dat ‘eendenliefde’ toonde, zo schreef hij in een column op NU.nl. “Ook diverse andere media, waaronder NU.nl, berichtten over het &#039;onderzoek&#039;.”</div><br /> <br /> <br /> <span class="highlight">Quote</span><div class="quote"><b>Bierinstituut moet imago bier opvijzelen</b><br /> <br /> Een speciaal kennisinstituut, met drie hoogleraren, gaat uitzoeken wat de positieve gevolgen zijn van het drinken van bier. Het instituut wordt gefinancierd door de bierbrouwers zelf, met 250.000 euro per jaar. Hoe moet je daar als journalist mee omgaan? “Gewoon als journalist kritisch blijven denken”, zegt onderzoeksjournalist Joop Bouma van Trouw. “Je moet in de eerste plaats signaleren dat het een overwegend commercieel initiatief is met een nogal belachelijke onderzoeksvraag: het doen van onderzoek naar het verantwoord drinken van bier.”<br /> <br /> “Je moet bij elke publicatie en bij elk onderzoek dat dit instituut aflevert kritisch kijken naar de relevantie en de betrouwbaarheid van de informatie. Dat is een kerntaak van de journalistiek. Maar... het blijkt dat we van die kernbeginselen zijn afgedreven en dus zie ik in Metro en de Sp!ts (en op de site van Trouw?) de letterlijk overgenomen persberichten van dit &#039;kennisinstituut&#039; al verschijnen...” </div><br /> <br /> <br /> <b>Winderigheid als symptoomreclame</b><br /> <br /> Het volgende voorval toont aan hoe kwetsbaar de kwaliteitsjournalistiek is voor slimme commerciële trucs. Het Televisieprogramma Tros Radar maakte op 31 augustus 2009 een uitzending over de methoden die de farmaceutische industrie toepast om zoveel mogelijk medicijnen te verkopen. De farmaceutische industrie mag namelijk geen reclame maken, maar doet dit indirect door reclame te maken van een aandoening. &#039;Symptoomreclame&#039; werd dat genoemd, bedoeld om meer mensen naar de huisarts te &#039;lokken&#039;. In een opzienbarende uitzending bleek de media hier een grote rol in te spelen.<br /> <br /> Radar liet in het programma zien hoe journalisten zich voor het karretje van de farmaceutische industrie lieten spannen. Radar maakte zelf van ‘winderigheid’ een ziekte en lieten door TNS NIPO een opinieonderzoek doen. Het bureau werkte mee, en kwamen met mooie cijfers waaruit bleek dat een op de vier Nederlanders last bleek te hebben van winderigheid. Journalisten van kranten, radio en televisie namen het bericht gretig over. Een mooie manier van reclame voor een (zogenaamd) nieuw medicijn tegen winderigheid.<br /> <br /> Volgens Trouw-journalist Joop Bouma, kenner op het gebied van de farmaceutische industrie, is het nep-onderwerp een ‘schoolvoorbeeld’ van het feit dat alles steeds ‘sneller, sneller, sneller’ moet. “Ik denk zelfs dat dit verschijnsel alleen maar toeneemt”. Het voorval raakte ook Trouw, zo zegt hij. Op de website van de krant werd het persbericht direct overgenomen. Volgens Bouma illustreert het ‘hoe de journalistiek is afgedwaald van het principe dat nieuws pas kan worden gepubliceerd als het is gecontroleerd en er wederhoor is gepleegd’. “Iedereen, ook journalisten, denken dat als een organisatie met een gerenommeerde klank, zoals TNS Nipo, een persbericht verspreidt, dat dit dan wel zal kloppen. Er wordt niet meer gecheckt, althans niet voldoende.”<br /> Ook het Algemeen Nederlands Persbuerau (ANP) tuinde in de val van Tros Radar. Patrick Selbach, chef van de Nieuwsdienst, vertelt op het hoofdkantoor in Rijswijk dat er de afgelopen twee jaar een enorme opmars is in het aantal pr-functionarissen, vanuit elke organisatie. “Er zijn drie keer meer voorlichters dan journalisten. We krijgen hier bij het ANP 1800 mails per dag binnen”, zegt Selbach. Bijna tweeduizend ‘schreeuwen om aandacht’. “De druk op journalisten is enorm toegenomen.” <br /> “Maar je kan het de journalistiek kwalijk nemen dat het kritische vermogen is afgenomen. De kwaliteitsjournalistiek, waaronder ook het ANP, is te laat ingesprongen op dit soort trends.”<br /> Inmiddels heeft er een kentering plaatsgevonden bij het ANP, vertelt de chef nieuwsdienst. Want de reputatie van zijn bureau was in het geding. Afnemers en studenten journalistiek - factcheckers - kwamen klagen. “Die zeiden: waar zijn jullie in godsnaam mee bezig. Intern zeiden we ook: dit kan zo niet langer. Een naam is snel opgebouwd, maar is nog sneller afgebroken”. <br /> Nu heeft het persbureau strengere regels als het gaat om onderzoeken ‘die ten behoeve van de eigen faveur’ zijn uitgevoerd, vertelt Selbach. “De poort is nu dichter dan ooit.” Elke fout is er nu een teveel. De eindredactie, die opmerkelijk genoeg een aantal jaren terug nog werd weggesaneerd, laat Selbach de fouten terugsturen naar de betreffende redacteur. Ook de opmerkingen van factcheckers worden teruggekoppeld. Bij het persbureau zijn ze zelfs workshops gestart om aan te geven waar goede peilingen aan moeten voldoen. Daar komt ook de strategie van pr-bureau&#039;s aan de orde - &#039;gehaaide bureau&#039;s&#039; noemt de ANP-journalst die. Selbach, ambitieus en strijdbaar: “De journalistiek moet zich herpakken”.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>5 | Conclusie</b><br /> Wie, wat, waar, wanneer waarom. Het zijn de klassieke vragen die een journalist hoort te stellen bij het schrijven van een artikel. Maar deze elementaire vragen worden plotseling ‘vergeten’ als het gaat om berichten over wetenschappelijk onderzoek, peilingen en enquêtes.<br /> Journalisten publiceren vaak achteloos conclusies van onderzoeken, enquêtes en opiniepeilingen, zonder dat uitgezocht wordt of het gedegen onderzoek betreft.<br /> Bovenstaande stelling werd in deze visie onderbouwd met tal van voorbeelden. Zoals het zogenaamd massaal verdwijnen van laptops op Schiphol, of dat de manier van een glas vasthouden iets zou vertellen over iemands persoonlijkheidstype.<br /> Een goede wetenschapsredactie is belangrijk in het kwalificeren van goed onderzoek. Bij het ontbreken van een dergelijk kritisch oog is dit een gemis, maar geen vrijbrief om zonder te checken te publiceren. Een gewone redacteur kan hetzelfde bereiken door wederhoor toe te passen, dus door een deskundige als second opinion te raadplegen.<br /> Deze visie heeft aangetoond dat er een grote toename is van bizarre, grappige of opmerkelijke onderzoekjes en opiniepeilingen. De oorzaak daarvan kwam ook ter sprake. Het toenemend aantal pr-functionarissen dat dankbaar gebruik maakt van de gewilligheid van journalisten om deze onderzoekjes zonder kritiek te publiceren. Immers, een journalistiek artikel wordt beter gelezen dan reclame. <br /> De vraag is hoe betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek is dat geïnitieerd is door een commerciële partij, en dat dus ten behoeve van de eigen faveur is uitgevoerd. Bij een gratis krant als de Sp!ts vinden ze dat het moet kunnen – daar zitten ze immers met het probleem dat de lezer het leuk vindt. Maar het is journalistiek onverantwoord, er is genoeg reden om dergelijke niet onafhankelijke onderzoeken te wantrouwen.<br /> Wantrouwen kunnen we ook de zelfselecterende peilingen die via internet worden gedaan. Te denken valt dan aan het EenVandaag Opiniepanel, waarin sowieso de betekenis van antwoordsuggesties onduidelijk bleken te zijn, of het panel van dagblad Metro. Bij de peiling vlak voor de laatste verkiezingen zat deze gratis krant er 64 zetels naast. In dit panel bleken CDA-stemmers ondervertegenwoordigd. Het panel is niet erg representatief, maar het wordt wel zo gepresenteerd.<br /> <b>Aanbevelingen</b><br /> Met dezelfde kritische houding waarmee journalisten politici benaderen, behoren ook onderzoekers te worden behandeld. Vragen die een journalist bij een onderzoek zou kunnen stellen is:<br /> 1. Welk belang heeft de opdrachtgever bij de uitkomst van het onderzoek? (is er sprake van reclame, heeft een partij belang bij een bepaalde uitkomst?)<br /> 2. Wanneer is het onderzoek uitgevoerd (is het niet gedateerd?)<br /> Bij opiniepeilingen:<br /> 3. Hoe zijn de deelnemers geselecteerd? (aselect getrokken of zelfselecterend? Hoe groot was de onderzoeksgroep, wat was de non-respons?)<br /> 4. Hoe luidt de vraagstelling (zijn de vragen en antwoorden wel duidelijk genoeg voor de respondent? Zijn er suggestieve vragen?)<br /> Zijn dergelijke vragen bevredigend, dan volgt een second opinion. <br /> 5. Hoe schatten anderen (wetenschappers, betrokkenen) het onderzoek in?<br /> <br /> Tot slot is het aan te bevelen om methodologische informatie in de artikelen te plaatsen. Gegevens over de opdrachtgever, de tijd van het onderzoek, en bij opiniepeilingen ook de steekproefgrootte, de manier van trekken en de non-respons, mogen niet ontbreken. Wie, wat, waar, wanneer, waarom. Elementaire vragen voor een goed journalistiek verhaal.<br /> <br /> <b>6 | Bronnen</b><br /> <br /> <br /> Gesproken bronnen<br /> • Bouma, Joop, onderzoeksjournalist dagblad Trouw en schrijver van het boek Slikken. Hoe ziek is de farmaceutische industrie? Waarin aandacht aan de invloed van de industrie op de gezondheid. +31 (0)20 – 562 94 44 / J.Bouma@trouw.nl |9 oktober 2009<br /> • Engels, Joep, chef wetenschapsredactie dagblad Trouw. +31 (0) 20-5622792 / j.engels@trouw.nl | 22 september 2009<br /> • Navis, Jan-Willem, redacteur dagblad Sp!ts. +31 (0)620959625 / jwnavis@gmail.com | 25 september 2009<br /> • Selbach, Patrick, senior chef nieuwsdienst Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). +31 (0)70 41 41 370 (M: +31 (0)6 532 583 99) / patrick.selbach@anp.nl | 16 oktober 2009<br /> • Tiemeijer, Will, auteur proefschrift ‘Het geheim van de burger’. Over staat en opinieonderzoek, dat werd bekroond met de G.A. van Poelje jaarprijs van de vereninging voor Bestuurskunde. +31 (0) 6 - 5222 8955 / wltiemeijer@tiscali.nl<br /> • Vries, Reinout de (dr.), Assisent professor, afdeling Arbeids- en Organisatiepschologie Vrije Universiteit. +31 (0) 20 598 8718 / RE.de.Vries@psy.vu.nl | 22 september 2009. <br /> <br /> Digitale documenten<br /> • Dasselaar, Arjan (5 september 2009), Gemakkelijk in het nieuws. URL http://www.nu.nl/column-zaterdag/2075776/gemakkelijk-in-het-nieuws.html | datum geraadpleegd: 28 september 2009.<br /> • Herrebrugh, Manja, (19 juni 2009) Flirt, muurbloem of ijskoningin? Leuke weetjes voor aan de bar in Nieuwscheckers. URL http://www.journalistiekennieuwemedia.nl/NC/?p=1289 | datum geraadpleegd: 27 september 2009.<br /> • Tros Radar, (31 augustus 2009) Hypeziektes URL http://www.trosradar.nl/?id=uitzending&amp;no_cache=1&amp;tx_broadcast[item_id]=1411 | datum geraadpleegd: 27 september 2009.<br /> <br /> Kranten- en tijdschriftartikelen<br /> • Beem, Margreet van, (7 september 2009), Letterkleur beinvloed mening. Dagblad Sp!ts, blz 3<br /> • Boomsma, Klaas, (14 september 2009), Reizigers bezorgd over geweld in OV. Metro, blz 1.<br /> • Bouma, Joop, (3 oktober 2009), Fabels over bier onder de loep. Hoogleraren en werken samen aan imago. Dagblad Trouw, blz 6.<br /> • Bovenkamp, Jasper van den, (5 september 2009), Journalist te weinig kritisch. Reformatorisch Dagblad, blz 9.<br /> • Dagblad Sp!ts, (15 september 2009), 5.1. (auteur onbekend) blz 1.<br /> • Hoedeman, Jan (26 maart 2009), Een plaag: onderzoekjes naar leuke feitjes. De Volkskrant, blz 4.<br /> • Strop, Jan-Hein, (29 juli 200 <img src="http://www.michieldevries.nl/afstuderen/plugins/theme/wake/smilies/icon_cool.gif" alt="8)" />, Let op je laptop. Dagblad De Pers, blz 1.<br /> • Vries, Michiel de, (29 juli 2009), Schiphol slokt laptops op. Dagblad Sp!ts, blz 5.<br /> Boeken<br /> • Dersjant, Theo, (2000), Uit onbetrouwbare bron. De mooiste missers in de media. Zutphen: Uitgeverij Plataan, 159 pagina’s<br /> • Kussendrager, Nico; Lugt, Dick van der, (2002), Basisboek Journalistiek. Achtergronden, genres, vaardigheden. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff, 371 pagina’s.<br /> • Tiemeijer, W.L., (200 <img src="http://www.michieldevries.nl/afstuderen/plugins/theme/wake/smilies/icon_cool.gif" alt="8)" />, Wat 93,7 procent van de Nederlanders moet weten over opiniepeilingen. Utrecht: Aksant, 211 pagina’s.<br /> Beeld en geluid <br /> • TROS Radar, (31 augustus 2009) Hypeziektes. geraadpleegd: 27 september 2009 via http://www.trosradar.nl/index.php?id=uitzending&amp;no_cache=1 | michiel Profilering 2009-08-27 14:59:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=profilering&p=4 Profilering is een ander woord voor specialisering. Op de School voor Journalistiek is er de mogelijkheid tot een stukje specialisering. Zo kun je (binnen of buiten de opleiding) 30 studiepunten behalen, een stukje keuzevrijheid dus.<br /> <br /> Ik heb ervoor gekozen om een jaar te studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Ik volgde de studie Sociale Geografie. <br /> <br /> &lt;img src=&quot;http://global.athabascau.ca/images/world2.jpg&quot; align=&quot;top&quot; width=&quot;380&quot;/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;<br /> <br /> <b>Sociale Geografie</b><br /> Sociale geografie is een discipline dat nogal veel omvat: er komen veel aspecten van andere studies aan de orde. Geografie valt te combineren met de disciplines (stads)sociologie, politicologie, antropologie, economie, geschiedenis en ook milieu-aspecten komen aan de orde. De geograaf is in staat om een om meerdere van deze disciplines letterlijk en figuurlijk &#039;in kaart&#039; te brengen. Op die manier worden ruimtelijke verschillen inzichtelijk gemaakt. De (probleem)wijken, de conflicten in het Midden-Oosten, globaliserings- en ontwikkelingsvraagstukken (arm en rijk): allemaal onderwerpen waar de geograaf in kan duiken.<br /> <br /> <b>Sociale Geografie en Journalistiek</b><br /> Ik denk dat veel aspecten van Sociale Geografie terug te vinden zijn in het nieuws van alledag. Hierboven gaf ik al een aantal voorbeelden. Dit is voor mij ook een belangrijke reden geweest om Sociale Geografie te gaan studeren.<br /> <br /> <b>Diepgang</b><br /> Een andere reden was dat ik de diepgang miste op de School voor Journalistiek. Ik wilde graag wat meer kennis hebben van de wereld, alvorens ik mij in het journalistiek werkveld zou storten.<br /> <br /> <b>Uitgedaagd</b><br /> Op de School voor Journalistiek werd ik verder niet echt uitgedaagd. Ik bedoel daarmee dat ik voor de tentamens nooit echt moeite hoefde te doen. Dat gaf toch een beetje een onbevredigend gevoel, het niveau was nauwelijks hoger dan mijn middelbare school.<br /> <br /> <b>Papers</b><br /> Twee voorbeelden geografische projecten (papers) uit mijn eerste jaar heb ik hieronder bijgevoegd. Het eerste is een onderzoek naar <i>gentrification</i> - een vrij plotselinge opwaardering van een relatieve achterstandsbuurt, het tweede document is een stedelijke ontwikkeling van een gemeente in Nederland, gerelateerd aan de plannen van de nationale overheid.<br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_582701197662848&quot; name=&quot;doc_582701197662848&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21696538&amp;access_key=key-1b6l1e9rlga6kjkdxsyp&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21696538&amp;access_key=key-1b6l1e9rlga6kjkdxsyp&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_582701197662848_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; <br /> <br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_749991100284036&quot; name=&quot;doc_749991100284036&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21696468&amp;access_key=key-pwv0023empy11b19b0e&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21696468&amp;access_key=key-pwv0023empy11b19b0e&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_749991100284036_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; <br /> <br /> Competenties:<br /> * Kunnen reflecteren op eigen leer- en werkgedrag al dan niet binnen een breder verband van werkgroep of redactie of organisatie en op basis daarvan het eigen leer- en werkgedrag kunnen verbeteren; <br /> * Doelen kunnen formuleren voor de eigen continue professionele beroepsontwikkeling en deze doelen realiseren of bijstellen. <br /> * Leiding kunnen geven aan eenvoudige projecten en daarbinnen leiding kunnen ontvangen;<br /> * Zelfstandig en resultaatgericht kunnen werken, dat wil zeggen complexe beroepstaken zelfstandig kunnen definiëren, analyseren en op deadline kunnen realiseren; michiel Afstudeerrichting 2009-08-27 14:56:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=afstudeerrichting&p=3 Op de School voor Journalistiek volgen studenten &#039;redacties&#039;, cursussen die zoveel mogelijk gericht zijn op de journalistieke praktijk. Studenten kunnen kiezen voor <i>inhouds</i>- en <i>medium</i>redacties. De mediumredactie bepaalt de richting van je studie. Op de School voor Journalistiek kun je bijvoorbeeld kiezen tussen Dagblad, Radio, Televisie, Tijdschrift, Foto en Vormgeving. <br /> <br /> <b>Redactie Dagblad</b><br /> &lt;img src=&quot;http://www.michieldevries.nl/images/newspapers200.jpg&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;170&quot; hspace=&quot;12&quot;/&gt;Ik heb gekozen voor de richting &#039;Dagblad&#039;. Dat stond voor mezelf allang vast voor dat ik de studie begon. Een krant lezen stond voor mij altijd symbool voor het vormen van een mening, voor het begrijpen van het nieuws, voor het leggen van de verbanden tussen allerlei gebeurtenissen. Andere vormen van media vond ik populair en kortzichtig, waarin veel te weinig ruimte (lees tijd) vrij werd gemaakt voor achtergronden. De veranderingen in het medialandschap (nieuwe en vernieuwende tijdschriften, nieuws lezen via internet, opkomst van infotainment televisieprogramma&#039;s) hebben er niet voor gezorgd dat &#039;de krant&#039; als medium is verdwenen, maar de krant heeft het wel moeilijk, gezien het dalende aantal lezers. Toen ik voor de richting &#039;Dagblad&#039; koos was dat al bekend. Weloverwogen koos ik voor deze richting. Het dagblad is in Nederland namelijk nog steeds belangrijk, het is een vorm die letterlijk en figuurlijk veel ruimte biedt aan een groot aantal onderwerpen. Gedurende deze redactie schreef ik zowel reportages, analyses als achtergrondverhalen. Zoals een geschiedenis van de <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=43" target="new">kraakbeweging</a> naar aanleiding van het komende kraakverbod, een reportage over <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=41" target="new">Amsterdamse daklozen</a> die aan het werk worden gezet, of over een bijzondere <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=view&amp;c=artikelen&amp;p=42" target="new">voedselbank</a> in Almere. Helemaal onderaan deze pagina vindt u een verhaal over het nieuws dat Israëlisch oud-premier Olmert de &lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&amp;c=afstudeerrichting&amp;p=12&quot;&gt;Golan-hoogvlakte&lt;/a&gt; zou willen teruggeven. Zoals het bij een echte krant gaat had ik voor dit verhaal weinig tijd. Toch heb ik geprobeerd om er een duidelijk verhaal van te maken.<br /> <br /> <i>Als uitslag van deze redactie kreeg ik het cijfer: 8.</i><br /> <br /> <b>Inhoud: Sociale Geografie</b><br /> Zoals gezegd volg je op de School voor Journalistiek ook een <i>inhoudsredactie</i>. Aan het begin van mijn derde jaar heb ik hierover met mijn mentor (Peter Paul Schmaal) een gesprek gehad. We kwamen samen tot de conclusie dat mijn propedeuse Sociale Geografie aan de Universiteit van Amsterdam ook onder &#039;inhoud&#039; kon vallen, en dat hebben we dan ook zo geregeld. Immers: een studie aan de universiteit is een hele opgave en biedt misschien wel meer diepgang dan de redacties op de School voor Journalistiek. Ik heb het hier overigens niet over vrijstelling, want ik besloot om in plaats van een inhoudsrdactie nog een mediumredactie te doen: Radio en Televisie. Waarom ik voor de studie Sociale Geografie heb gekozen is te lezen onder het kopje &#039;profilering&#039;. Wat de redactie rtv heeft opgeleverd lees je verderop.<br /> <br /> Om toch aan te geven dat ik een goed inhoudelijk stuk kan schrijven, heb ik een artikel toegevoegd dat het resultaat is van een paper aan de Universiteit van Amsterdam. Ik ben er in geslaagd om een interessant onderwerp van een paper, dat ik schreef in het eerste jaar van mijn studie Sociale Geografie, te herleiden tot een mooi journalistiek verhaal. op die manier laat ik zien hoe deze twee studies te combineren zijn. Het journalistieke verhaal gaat, net als mijn paper op de universiteit, over het woord &#039;klimaatneutraal&#039; en wat dat betekent in relatie tot reizen per vliegtuig. Met het artikel wilde ik aangeven dat steeds meer mensen hun vlieguren &#039;klimaatneutraal&#039; maken, maar dat dit niet perse een positieve ontwikkeling hoeft te zijn. Ik heb het document opgemaakt in &#039;Trouw&#039; stijl, om aan te geven dat het een journalistiek product is. De krant Trouw heeft hier verder niet iets mee te maken.<br /> <br /> &lt;object codebase=&quot;http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0&quot; id=&quot;doc_239377609551596&quot; name=&quot;doc_239377609551596&quot; classid=&quot;clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000&quot; align=&quot;middle&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot; &gt; &lt;param name=&quot;movie&quot; value=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21663972&amp;access_key=key-197b2wuwimabz2yrew2j&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot;&gt; &lt;param name=&quot;quality&quot; value=&quot;high&quot;&gt; &lt;param name=&quot;play&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;loop&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;scale&quot; value=&quot;showall&quot;&gt; &lt;param name=&quot;wmode&quot; value=&quot;opaque&quot;&gt; &lt;param name=&quot;devicefont&quot; value=&quot;false&quot;&gt; &lt;param name=&quot;bgcolor&quot; value=&quot;#ffffff&quot;&gt; &lt;param name=&quot;menu&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowFullScreen&quot; value=&quot;true&quot;&gt; &lt;param name=&quot;allowScriptAccess&quot; value=&quot;always&quot;&gt; &lt;param name=&quot;salign&quot; value=&quot;&quot;&gt; &lt;param name=&quot;mode&quot; value=&quot;list&quot;&gt; &lt;embed src=&quot;http://d1.scribdassets.com/ScribdViewer.swf?document_id=21663972&amp;access_key=key-197b2wuwimabz2yrew2j&amp;page=1&amp;version=1&amp;viewMode=list&quot; quality=&quot;high&quot; pluginspage=&quot;http://www.macromedia.com/go/getflashplayer&quot; play=&quot;true&quot; loop=&quot;true&quot; scale=&quot;showall&quot; wmode=&quot;opaque&quot; devicefont=&quot;false&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; name=&quot;doc_239377609551596_object&quot; menu=&quot;true&quot; allowfullscreen=&quot;true&quot; allowscriptaccess=&quot;always&quot; salign=&quot;&quot; type=&quot;application/x-shockwave-flash&quot; align=&quot;middle&quot; mode=&quot;list&quot; height=&quot;500&quot; width=&quot;100%&quot;&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;<br /> <br /> <br /> <b>Redactie Radio en Televisie</b><br /> Waarom deze redactie? Om eerlijk te zijn is werken in de televisie- of radiowereld nooit mijn ambitie geweest. Toch ben ik een stuk enthousiaster geworden over het medium televisie - dat overigens ook het zwaartepunt vormde van deze redactie. Ik merkte vooral dat er veel overeenkomsten zijn met andere media, zoals dagblad. Bijna alle werkzaamheden zijn hetzelfde, en net zo journalistiek. Het medium televisie kan een hele fijne manier zijn om informatie over te brengen, er is meer ruimte voor filmische &#039;grapjes&#039; om de kijker te interesseren. Met tekst is dat toch lastiger. <br /> <br /> Maar er is ook minder tijd om ingewikkelde zaken uit te leggen. Zoals gezegd heeft de krant daarin een stukje voor.<br /> <br /> <i>Als uitslag van deze redactie kreeg ik het cijfer: 8</i>. <br /> <br /> Hieronder een leuk filmpje dat ik maakte voor de redactie RTV, en dat uitgezonden werd op StadsTV (onderdeel van RTV Utrecht):&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;filmpje&quot;&gt;&lt;iframe src=&quot;../filmpjes/mediaplayer/400hondentraining.html&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;320&quot; noresize scrolling=&quot;no&quot; frameborder=&quot;0&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;itemtext&quot;&gt;<br /> <br /> Meer filmpjes bekijken kan op mijn <a href="http://www.michieldevries.nl/index.php?a=list&amp;c=filmpjes" target="new">website</a>. michiel Inleiding 2009-08-27 14:37:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=inleiding&p=1 &lt;img src=&quot;http://www.michieldevries.nl/images/intro.jpg&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;120&quot;/&gt;&lt;div align=&quot;left&quot;&gt;Welkom op <b><a href="http://www.michieldevries.nl/afstuderen" target="new">michieldevries.nl/afstuderen</a></b>, de afstudeerpagina van Michiel de Vries, student Journalistiek aan de Hogeschool Utrecht. Deze website is speciaal gemaakt voor mijn afstuderen en is een onderdeel van mijn <a href="http://www.michieldevries.nl" target="new">persoonlijk weblog</a>. De pagina&#039;s samen vormen een dossier, een portfolio van journalistieke producties met daarin verantwoording voor de keuzes die ik in mijn opleiding heb gemaakt. <br /> <br /> &lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;itemtitle&quot;&gt;<br /> Inhoud&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;itemtext&quot;&gt;Hieronder een kort overzicht van de inhoud van dit dossier.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=afstudeerrichting&quot;&gt;Afstudeerrichting&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> In mijn opleiding koos ik voor de richting &#039;Dagblad&#039;. Ik leg uit waarom ik voor deze richting heb gekozen en ik laat een aantal producties zien, die tot stand zijn gekomen in de cursussen die hierbij horen.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=profilering&quot;&gt;Profilering&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> Door middel van een tweede studie aan de Universiteit van Amsterdam zorgde ik voor een stukje profilering. Hiermee wil ik mij in de toekomst onderscheiden op de arbeidsmarkt.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=freelance&quot;&gt;Freelance&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> Een mooi artikel over Iran schreef ik dit voorjaar op freelance-basis voor het Parool. Daarnaast nam ik deel aan de introductiecommissie.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=visie&quot;&gt;Visie&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> Een betoog over onderzoeken die we dagelijks in de kranten kunnen lezen. Hoe betrouwbaar zijn die resultaten? De stelling van deze journalistieke visie luidt: &#039;Journalisten publiceren vaak achteloos conclusies van wetenschappelijke onderzoeken, zonder dat uitgezocht wordt of het gedegen onderzoek betreft&#039;.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=stage&quot;&gt;Stage&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> In 2008 liep ik stage bij dagblad Sp!ts en dagblad Trouw. Wat heb ik hier geleerd? Wat zijn mijn beste en mooiste producties?<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=joker&quot;&gt;Joker&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> Naast verplichte vakken heb ik ook veel naast de studie gedaan, zoals filmpjes voor de Hogeschool, een filmpje over mijn reis naar Iran en het maken van dit journalistieke weblog.<br /> <br /> <b>&lt;a href=&quot;http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=list&amp;c=website&quot;&gt;Website&lt;/a&gt;</b>&lt;br&gt;<br /> Natuurlijk heb ik ook een website. Wat is hier allemaal te vinden? michiel Zeven competenties 2009-08-10 09:13:00http://www.michieldevries.nl/afstuderen/index.php?a=view&c=inleiding&p=13 Wat moet je kunnen als je afstudeert aan de School voor Journalistiek? De zeven beroepscompetenties staan hieronder vermeld.<br /> <br /> 1. Vanuit de actualiteit journalistiek relevante onderwerpen kunnen analyseren en vaststellen<br /> 2. Snel en gericht nieuwe informatie kunnen verzamelen en selecteren, met (moderne) nieuwsgaringtechnieken en methoden van onderzoek<br /> 3. Informatie kunnen verwerken in een adequate journalistieke vorm voor diverse media<br /> 4. Adequaat en professioneel kunnen communiceren<br /> 5. Professioneel en efficiënt kunnen (samen)werken in een organisatie/bedrijf<br /> 6. Eigen en andermans journalistiek werk kritisch kunnen beoordelen en een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van het vak<br /> 7. Kunnen reflecteren op eigen ontwikkeling als professional en daaruit conclusies kunnen trekken voor de toekomst michiel